Ondanks de grauwe dag, zijn de ogen van Agnes verscholen achter een grote zonnebril. Haar blik volgt de verschillende routes die de druppels kiezen, terwijl ze langs de autoruit glijden. Allen afkomstig uit dezelfde regenbui en toch heeft ieder een eigen pad. Een eigen doel.
Het grind knerpt onder de autobanden wanneer de auto vaart mindert. Zodra ze stilstaan, wordt haar autoportier geopend. Een jongeman steekt zijn hand uit om haar te helpen.
Normaal zou ze lachend geweigerd hebben. Ze heeft zichzelf altijd als een feministe beschouwd en is heel goed in staat haar eigen portier te openen en zelf uit een auto te stappen.
Ditmaal pakt ze de hand echter dankbaar vast, knijpt er voorzichtig in, en laat zich ondersteunen door de jongeman, die haar vriendelijk toelacht.
“Er verschijnt een glimlach rond haar mond, maar haar ogen blijven triest. Ze haalt diep adem en blaast langzaam weer uit.”
Kort kijkt ze naar hem op en de pijn snijdt door haar hart als ze hem recht aankijkt. Niet eens zozeer door het verdriet dat in zijn blik af te lezen staat. Nee, de kleur van zijn ogen. Afhankelijk van het licht veranderen die van groen naar bruin.
Net als die van Bart.
Haar lange grijze haar – wat ze vanochtend zo kunstig heeft opgestoken – hangt nu in losse, natte slierten rond haar gezicht. Gelukkig had ze vanochtend al besloten dat het maar beter was om vandaag geen mascara te dragen.
Met haar arm door de zijne gehaakt, lopen ze richting het grote ijzeren hek. Vanuit haar ooghoek ziet ze dat er ook anderen aanwezig zijn, maar het lukt haar niet om scherp te stellen. Als schimmen schuifelen ze haar zichtveld in en uit.
Af en toe raakt iemand haar aan; een hand op haar arm, of haar schouder. Dan kijkt ze even met nietsziende ogen op en draait weer weg. Op dit moment heeft ze al haar focus nodig voor de taak die voor haar ligt.
Mooie woorden
De jongeman helpt haar het trappetje naar het podium te beklimmen. Eenmaal boven draait ze haar gezicht naar de zaal.
Er verschijnt een glimlach rond haar mond, maar haar ogen blijven triest. Ze haalt diep adem en blaast langzaam weer uit.
Haar blik glijdt over de portretfoto op de kist voor haar. Er gaat een rilling over haar lijf en ze grijpt zich vast aan de lessenaar.
“Als ze opkijkt, en voor het eerst écht de gezichten van de aanwezigen waarneemt, krimpt haar hart ineen.“
‘Dank dat jullie allemaal aanwezig zijn vandaag, ik weet zeker dat …’ Haar stem breekt halverwege de zin. Ze neemt een slok water en schraapt haar keel.
‘Ik weet zeker dat Bart het zou waarderen,’ vervolgt ze. ‘Jullie zullen het me moeten vergeven als ik wat haperig ben, Bart was altijd al beter in dit soort dingen dan ik.’
Als ze opkijkt, en voor het eerst écht de gezichten van de aanwezigen waarneemt, krimpt haar hart ineen.
Vooraan zit haar kleinzoon Menno, die haar de hele dag al ondersteunt. Hij is wellicht wel de grootste trots van haar en Bart. Naast hem zit haar zoon, samen met zijn vrouw.
Daarachter wat oud collega’s van Bart, van toen hij nog in het onderwijs werkzaam was. De buren van toen ze nog op de Javastraat woonden, 25 jaar geleden. Helemaal achterin zelfs nog wat oud-studiegenoten.
Ineens voelt ze iets opborrelen – onder in haar buik en in haar borst – en ze besluit haar toespraak overboord te gooien. Er zijn dingen die haar van het hart moeten.
Ware woorden
‘Velen van jullie kennen Bart al lange tijd. Jullie kenden hem als sportschool-Bart, Lyceum-Bart of als Klaverjas-Bart.’
Bij elke benaming gaat haar blik de zaal rond en blijft even rusten op de mensen die hem in die rol hebben gekend. Op het moment dat Agnes ze aankijkt, verschijnt er bij de meesten een vertederde glimlach rond de mond.
Agnes vervolgt: ‘Jullie kenden hem als de gangmaker op elk feestje. Energiek, vrolijk en meelevend. Altijd in voor een geintje, met die ondeugende kwajongenslach.’
Er wordt her en der instemmend geknikt en ze hoort zelfs een giechel vanuit achter in de zaal.
‘Maar wie van jullie kenden ook Kanker-Bart?’
Ze kijkt indringend de zaal rond en ze ziet de glimlachen als sneeuw voor de zon verdwijnen.
“Wie viel het op dat Bart wel bleef lachen, maar die lach nooit meer zijn ogen bereikte? Wie heeft hem weg zien teren, tot er weinig meer over was dan vel en botten? “
‘Wie van jullie heeft er de afgelopen acht maanden naast hem gezeten tijdens de chemo behandelingen? Wie heeft hem weg zien teren, tot er weinig meer over was dan vel en botten? Wie viel het op dat Bart wel bleef lachen, maar die lach nooit meer zijn ogen bereikte, omdat hij simpelweg te veel pijn had?’
De gezichten in de zaal staren terug – ogen en mond wijd opengesperd – maar dat kan haar niet schelen.
‘Waar waren jullie toen het voelde alsof hij van binnen uit elkaar gereten werd? Waar waren jullie toen met jullie gevatte anekdotes en liefdevolle herinneringen?’
Ineens voelt ze iets aan haar arm en als ze haar gezicht optilt, kijkt ze in de ogen van haar kleinzoon. Barts ogen. Haar lijf begint te schokken en de tranen stromen over haar wangen.
‘Waar waren jullie toen hij jullie nodig had? Toen ik jullie nodig had?’
Zachtjes leidt haar kleinzoon haar mee het podium af en helpt haar naar haar stoel. Als hij plaatsneemt op de stoel naast haar, heeft hij nog steeds haar hand vast.
De uitvaartbegeleider neemt plaats achter de lessenaar. Hij heeft een zware stem, die met gemak tot achterin de zaal reikt. Toch dringen er maar enkele woorden tot Agnes door. Gedempt, alsof ze onder water verblijft.
‘Ik ben de opstanding en het leven. Wie in mij gelooft, zal leven, ook al is hij gestorven. Zalig die treuren, want zij zullen getroost worden.’
Zonder woorden
De schemering valt in als Menno de auto voor haar deur parkeert. De straat oogt kil en verlaten, maar enkel de aanblik van de woning waar ze zoveel jaren met Bart heeft gewoond, is al voldoende om haar hart te verwarmen.
‘Zal ik nog even bij u blijven, oma?’
‘Nee, lieverd, ik red me wel. Echt.’
De bezorgdheid is van zijn gezicht af te lezen als hij haar onderzoekend aankijkt. Dan knikt hij langzaam. ‘Goed. Als er iets is, hoeft u maar te bellen, dan kom ik er direct aan,’ zegt hij in haar oor, terwijl hij haar een dikke knuffel geeft.
‘Nee, ik ben liever alleen nu. Ga maar lekker,’ antwoordt ze met een warme glimlach.
Ze zwaait nog even vanachter het raam en neemt plaats in Barts favoriete stoel.
‘Ik mis je lieverd …’
Ze pakt één van zijn truien van de leuning. Met gesloten ogen inhaleert ze de vertrouwde geur van haar man en heel even is het alsof hij weer bij haar is. Geen troostende woorden, geen geforceerde anekdotes, barstensvol clichés.
Alleen – in de stilte van haar woning – voelt ze zich meer verbonden dan in de zaal vol veertig mensen die middag.